Nieuwkomers die in Nederland arriveren, doorlopen tijdens hun inburgering een traject waarin taal, maatschappelijke oriëntatie en participatie centraal staan. Hoeveel participatie iemand moet doen, hangt af van de leerroute die de gemeente toekent. Voor sommigen gaat het om een korter traject van ongeveer driehonderd uur, terwijl mensen in de Z-route (Zelfredzaamheidsroute) een veel intensiever pad volgen waarin minimaal achthonderd participatie-uren verplicht zijn.
NewBees begeleidt nieuwkomers in Nederland naar participatieplekken waar ze kunnen oefenen en groeien. Het Zaantheater, een regionaal theater en ontmoetingsplek voor de Zaanstreek, wil een huis zijn waar iedereen zich welkom voelt. Een samenwerking tussen beide organisaties leek dus logisch. Nieuwkomers draaien er sinds begin 2025 als vrijwilliger mee in het hart van de theaterwerking, begeleid door vaste vrijwilligers die als buddy optreden.
Wat begon als een eenvoudig idee, groeide uit tot een warm project dat niet alleen nieuwkomers versterkt, maar ook het theater en zijn bezoekers verrijkt. Dit artikel vertelt hoe dat gebeurde, op basis van een gesprek met Shari Isselt, publieksverbinder bij het Zaantheater, en Manal Janbeh, coördinator bij NewBees.
Van kennismaking tot samenwerking
Shari is de eerste publieksverbinder ooit bij Zaantheater. Ze houdt actief de vinger aan de pols met betrekking tot de behoeften van de verschillende gemeenschappen in de Zaanstreek en betrekt die groepen in het theater. Er werd vanuit de organisatie dus bewust gekozen om een rol te creëren die zich volledig richt op inclusie en verbinding met de stad.
Tijdens een eenvoudig kennismakingsbezoek bij NewBees kwam het idee voor een samenwerking al snel naar boven. Shatha Tamim van NewBees gaf aan hoe moeilijk het is voor nieuwkomers om geschikte plekken te vinden voor hun participatie-uren en zei: “Alle opportuniteiten zijn welkom, al is het schoonmaakwerk. Dat de mensen even hallo en goedemorgen kunnen zeggen tegen collega’s. Dat is al heel wat.”
Shari zag een manier om in plaats van schoonmaakwerk een betere kans aan te bieden om meer contact te hebben met mensen: “want als het om de Nederlandse taal gaat, dan wil je natuurlijk ook dat er mensen zijn waar ze ook echt lekker mee kunnen oefenen.” Dus stelde ze aan de directie van het Zaantheater voor om de nieuwkomers mee te laten draaien in de vrijwilligerswerking, als ouvreurs, telkens in duo met een vrijwilliger - hun buddy. De directie gaf vrijwel meteen groen licht.
Hoe het buddyproject werd opgebouwd
Samen met haar collega Yara van Gijn zocht Shari vrijwilligers bij het theater die wilden helpen bij dit nieuwe traject als buddy. NewBees selecteerde op hun beurt deelnemers die nieuwsgierig waren naar het theater en ervoor open stonden om contact te maken, zelfs al spraken ze geen woord Nederlands of Engels. “Onze mensen vonden dat natuurlijk heel spannend, het idee om zonder de taal te kennen toch op bezoekers af te stappen,” zegt Manal. Persoonlijke motivatie en een gezonde dosis durf waren daarom de doorslaggevende factoren voor de selectie van deelnemers.
Tijdens een eerste bijeenkomst leerden beide groepen elkaar kennen. Shari en Yara koppelden de duo’s zorgvuldig, waarna de nieuwkomers meteen in de reguliere werking werden meegenomen. Ze deden precies hetzelfde vrijwilligerswerk als de vaste ploeg: bezoekers verwelkomen, tickets scannen, deuren bedienen, zitplaatsen aanwijzen.
De buddies van het Zaantheater kregen duidelijke instructies: nodig bij de ontvangst van de bezoekers je NewBee uit om naar voren te stappen, geef hen de ruimte. Ook op vlak van veiligheid kregen ze advies, want theaterbezoekers vormen een diverse groep qua achtergrond en politieke voorkeur, en Shari wilde absoluut dat de nieuwkomers zich gesteund zouden voelen. Uiteindelijk deed er zich geen enkel negatief voorval voor, en kwamen er uitsluitend positieve reacties van bezoekers.
Kleine ingrepen hielpen enorm om het contact met de NewBees te stimuleren. Eén van de buddies ging bijvoorbeeld achter een muur staan zodat de bezoeker met de nieuwkomer zou praten, in plaats van met een Nederlands gezicht. Een subtiele maar doeltreffende vorm van coaching.
Een theater dat spreekt zonder woorden
Hoewel veel deelnemers dachten dat taal een lastig obstakel zou zijn, bleek al snel dat dat in de praktijk best meeviel. Volgens Manal spelen woorden vaak een kleinere rol dan je zou denken: “Je gebruikt zo snel je handen en je voeten, je communiceert met je lichaam en je gezicht. En dat werkt.”
Bezoekers van het Zaantheater bleken opvallend open en vriendelijk. Vragen werden met geduld gesteld, korte gesprekjes ontstonden vanzelf, en nieuwsgierigheid was wederzijds. Daardoor voelden nieuwkomers zich gezien, zelfs zonder veel woorden. Het gaf hen het vertrouwen dat ze niet alles perfect hoefden te doen om toch welkom te zijn.
Eén buddy vertelde tijdens de evaluatie hoe het project zelfs haar kijk op het wereldnieuws veranderde. De theaterbuddy las in de krant dat Syrië weer veilig zou zijn maar wist beter, omdat ze door haar buddy nu de realiteit ziet achter die berichten en weet wat families daar nog meemaken.
Kleine stappen met grote invloed
Voor veel nieuwkomers betekent het project vooral dat ze zich gezien voelen. Shari: “Door het feit dat ze meedraaien in onze werking, daar mogen zijn tussen al die andere mensen, voelen ze zich meer serieus genomen als persoon.” En dat heeft een directe impact op hun zelfvertrouwen en op de vooruitgang die ze boeken op vlak van taal.
Ali is een mooi voorbeeld daarvan. Toen Shari hem het jaar ervoor ontmoette, was hij nog erg verlegen. Een paar maanden later legde hij al in volzinnen uit dat hij graag nog meer vrijwilligerswerk zou doen, ook in de avond, omdat hij het zo fantastisch vond. Hij vertelde ook dat hij vroeger acteur wilde worden, maar dat dat in Syrië geen realistisch pad was. In het theater voelt hij zich dichter bij die droom dan ooit.
Nieuwkomers genieten van de waardigheid van het werk. Dat begint al bij hoe ze zich kleden. In het Zaantheater geldt de afspraak: medewerkers verschijnen in het zwart, in eigen kleding. Manal vertelde dat veel deelnemers dat bijzonder vinden. “Nu ben ik écht aan het werk,” hoorde ze iemand zeggen. Dat toont de kracht van waardig vrijwilligerswerk, dat een stuk verder gaat dan alleen beter Nederlands leren.
Soms zette het project zich vanzelf verder buiten de muren van het theater, zonder dat dat een vraag of verplichting was. Buddies spraken met hun nieuwkomer af om koffie te drinken, deelden verhalen, er wordt binnenkort zelfs een boottocht gepland. De samenwerking werd dus meer dan zomaar een project: er ontstonden echte vriendschappen.
Conclusies
De samenwerking tussen het Zaantheater en NewBees toont hoe krachtig het kan zijn wanneer een culturele organisatie met lef inzet op echte verbinding. Door nieuwkomers een zichtbare rol te geven in de dagelijkse werking, ontstond er op een heel natuurlijke manier contact tussen mensen. Soms een kort gesprek, soms enkel een begroeting, maar telkens genoeg om nieuwkomers te laten voelen dat ze erbij horen. Dat bleek enorm waardevol.
Dat het Zaantheater een eerste publieksverbinder aanstelde en snel groen licht gaf voor dit project, laat zien hoe belangrijk inclusie voor de organisatie is. Vanuit die visie koos het theater er bewust voor om het buddyproject niet als los initiatief te benaderen, maar het volledig in de bestaande vrijwilligerswerking te integreren. Nieuwkomers namen ook deel aan de evaluatiemomenten met de groep, wat hen het gevoel gaf dat ze er echt bij horen. Dat droeg sterk bij aan hun zelfvertrouwen en persoonlijke groei. Tegelijk ontstond er in de praktijk een waardevolle culturele uitwisseling: nieuwkomers leerden via hun buddies en de theatervoorstellingen die ze bijwoonden meer over de Nederlandse cultuur, terwijl de buddies op hun beurt nieuwe perspectieven ontdekten door mee te kijken door de ogen van de nieuwkomers.
Een project dat zo klein begon, maakte een opvallend groot verschil. Met een eenvoudige opzet, gedragen door een paar betrokken mensen, bracht het Zaantheater nieuwkomers, vrijwilligers en bezoekers dichter bij elkaar. Het liet zien dat je geen groots programma nodig hebt om betekenisvolle ontmoeting en groei mogelijk te maken.
Tips voor cultuurorganisaties die dit willen proberen
De ervaringen van Zaantheater en NewBees laten zien dat zo’n project helemaal niet ingewikkeld hoeft te zijn. Hun belangrijkste lessen:
- Begin klein
Een of twee koppels is genoeg om te starten.
- Werk samen met een ervaren partner
NewBees begeleidt, screent, motiveert en volgt nieuwkomers intensief op.
- Voorafgaande instructies werken
Zowel de theaterbuddies als de nieuwkomers hebben baat bij duidelijke uitleg over taken, omgangsvormen en veiligheid.
- Zorg voor een vaste contactpersoon
Iemand die bereikbaar is en vertrouwen geeft, aan beide kanten.
- Communiceer eenvoudig en persoonlijk
Herinneringen via WhatsApp en laagdrempelige check-ins werken beter dan formele afspraken.
- Houd continu een vinger aan de pols
Geen grote evaluatie om de zoveel maanden, maar doorlopend, informeel contact.
- Geef echte taken en verantwoordelijkheid
Dat maakt het vrijwilligerswerk betekenisvol en versterkt het zelfvertrouwen.
- Zorg voor een warme welkom
Een glimlach, een begroeting, een kort gesprekje. Kleine dingen maken een groot verschil.
Meer weten
Wil je ontdekken hoe NewBees nieuwkomers begeleidt en welke projecten zij nog meer ondersteunen? Bezoek hun website: https://new-bees.org/
.png)
